MALZEME = B=DDLG=DDS=DD VE MUAYENES=DD

MALZEME=20 B=DDLG=DDS=DD VE MUAYENES=DD

=C7ubuk=20 boyunca farkl=FD so=F0uma h=FDzlar=FD elde edilir. Tamamen so=F0uyan = =E7elik boylamas=FDna her=20 mm'de sertli=F0i =F6l=E7=FClerek, de=F0erler bir grafi=F0e = d=F6k=FCl=FCr.

Ayn=FD=20 tarzda enlemesine sertlik =F6l=E7=FCmleri yap=FDl=FDr ve bir grafi=F0e = d=F6k=FCl=FCr. De=F0i=FEik malzemelerden = sertle=FEebilme=20 kabiliyeti iyi olan=FDn se=E7ilebilmesi i=E7in bu malzemelerin jominy = deneyleri=20 yap=FDl=FDr. Sonu=E7lar grafi=F0e ge=E7irilir ve oradan = kar=FE=FDla=FEt=FDrma yap=FDl=FDr. Ancak=20 burada unutulmamas=FD gereken nokta elde edilen sertlik = b=FCy=FCkl=FC=F0=FC=20 kar=FE=FDla=FEt=FDrmas=FDndan ziyade sertle=FEme derinliklerinin = kar=FE=FDla=FEt=FDr=FDlmas=FD=20 olmas=FDd=FDr.

E=F0er=20 numunede 5/16 in=E7 mesafede Rc 50 sertli=F0i elde edilmi=FEse bu = malzeme i=E7in=20 J₅₀ =3D 5 =20 yaz=FDl=FDr. Bir uygulama i=E7in kullan=FDlan =E7eli=F0in = sertle=FEebilirli=F0ini=20 belirtmede minimum ve maximum sertlik de=F0erleri ve bunun elde = edildi=F0i mesafe=20 verilir.

J_45/55 =3D =20 7 =F6rne=F0ini ele al=FDrsak u=E7ta elde edilen sertlik Rc55 ve =20 7/16 in=E7 mesafede elde edilen sertlik Rc45 de=F0erindedir. SAE = standartlar=FD=20 =F6zellikle ala=FE=FDml=FD =E7elikler i=E7in sertle=FEebilme limitleri = sertle=FEebilme bantlar=FD=20 ad=FD alt=FDnda incelenmi=FEtir.

=C7elik=20 Normlar=FD :

=DCretilen malzemelerin = normla=FEt=FDr=FDlmas=FD, belli=20 kalitede bir malzemeyi ayn=FD isim ve kodlama sistemi alt=FDna almak ve = b=F6ylece=20 ortak bir dil kullanmak ihtiyac=FDndan do=F0mu=FEtur. Bug=FCn bu konuda = =E7ok say=FDda=20 standartlar mevcuttur. SAE (Society of Automotive Engineers), AISI = (American=20 Iron and Steel Industries), ASTM (American Society of Testing = Materials), NE=20 (National Emergency), DIN (Deutsche Industrie Norms), TS (T=FCrk = Standartlar=FD)=20 yurdumuzda kullan=FDlan ve bilinenleridir.Bunun yan=FDda yurdumuzda = ba=FEta MKE olmak=20 =FCzere =E7elik =FCreticileri kendileri de bir norm olu=FEturmu=FE veya = olu=FEturmaktad=FDr.=20 MKE normlar=FD esas olanar SAE'yi al=FDr.

TS=20 normlar=FD kendisine =F6rnek olarak DIN normlar=FDn=FD se=E7mi=FE ve = onun d=FCzenlemesine=20 paralel bir d=FCzenleme getirmi=FEtir. =C7eliklerle ilgili ilk TS, 1972 = de kabul=20 edilmi=FE "=C7elikler ve Demir Karbon D=F6k=FCm Malzemeleri S=FDn=FDflar = ve =DD=FEaretler"=20 isimli TS 1111 'dir. Daha sonra de=F0i=FEik tarihlerde =E7eliklerle = ilgili standartlar=20 geli=FEtirilmi=FEtir.

=C7eliklerin=20 T=FCrk Standartlar=FDna G=F6re K=FDsa G=F6sterilme = =DEekilleri:

=C7eliklerin=20 TS'ye g=F6re k=FDsa g=F6steriminde =E7elikler Kitle =C7elikleri, Kalite = =C7elikileri,=20 Ala=FE=FDms=FDz ve Ala=FE=FDml=FD Asal =C7elikler olarak = ayr=FDl=FDrlar.

DIN=20 normuna g=F6re, Ala=FE=FDml=FD ve Ala=FE=FDms=FDz olarak yap=FDlan temel = ayr=FDm TS'de Asal ile=20 Kalite ve Kitle =C7elikleri olarak = yap=FDlm=FD=FEt=FDr.

Kalite=20 ve Kitle =C7eliklerinin K=FDsa G=F6sterili=FEi = :

Burada=20 =FEu s=FDralamaya dikkat edilir;

1. =20 =DCretim=20 y=F6ntemi.

2. =20 =DCretim=20 y=F6nteminde durum.

3. =20 =C7elik=20 sembol=FC (Fe, esas=FDn demir oldu=F0u = kabul=FCyle).

4. =20 Minimum=20 =E7ekme dayan=FDm=FD.

5. =20 Garanti=20 edilen =F6zellik.

Uygulanan=20 =FDs=FDl i=FElemler.

1. =DCretim Y=F6ntemleri=20 :

M -=20 Siemens Martin.

I =20 - End=FCksiyon.

E - Elektrik = ark.

O - Oksijen konvert=FCr.=20

2. =DCretim Y=F6nteminde Durum=20 :

=20 S - Sakin = d=F6k=FClm=FC=FE.

=20 Sy - Yar=FD sakin=20 d=F6k=FClm=FC=FE.

=20 K - Kaynar = d=F6k=FClm=FC=FE.

=20 Y - Ya=FElanmayan = =E7elik.

5. Garanti Edilen =D6zellik=20 :

1. =20 Akma=20 s=FDn=FDr=FD garanti edilir.

2. =20 Katlama=20 ve =FEi=FEirme.

3. =20 Vurma=20 dayan=FDm=FD.

4. =20 Akma=20 s=FDn=FDr=FD ve katlama-=FEi=FEirme.

5. =20 Vurma,=20 katlama ve =FEi=FEirme.

6. =20 Akma,=20 katlama ve =FEi=FEirme, vurma.

7. =20 A=FE=FDnma=20 =FDs=FD dayan=FDm=FD.

6. Uygulanan Is=FDl =DD=FElemler=20 :

=20 Sr - = Sertle=FEtirilmi=FE.

=20 Me - =20 Menevi=FElenmi=FE.

=20 Yt - Yumu=FEatma = tav=FD=20 g=F6rm=FC=FE.

=20 Nr - =20 Normalle=FEtirilmi=FE.

=20 Gt - Gerilim=20 giderilmi=FE.

=20 Is - Islah = edilmi=FE.

Yukar=FDda=20 verilenlere ba=F0l=FD olarak kitle =E7eliklerin k=FDsa g=F6sterili=FEine = =F6rnekler:

Fe 37=20 ..... minimum =E7ekme = dayan=FDm=FD 37 kgf/mm² olan = yap=FD=20 =E7eli=F0i.

=20 MB5 Fe 37 3 = Nr. Bu=20 =E7elik Siemens Martin oca=F0=FDnda =FCretilmi=FE, bazik karakterli, = sakin d=F6k=FClm=FC=FE, =E7ekme=20 dayan=FDm=FD minimum 37 kgf/mm², vurma dayan=FDm=FD garanti = edilmi=FE ve=20 normalle=FEtirme tavlanmas=FDna t=E2bi = tutulmu=FEtur.

Kalite=20 =C7eliklerinin K=FDsa G=F6sterili=FEleri :

=20 C 15. =DD=E7inde %0,12 -=20 %0,15 karbon bulunan kalite =E7elik.

=20 0 5 C 35-3 Nr. Oksijen konvert=F6rde =FCretilmi=FE, sakin = d=F6k=FClm=FC=FE,=20 i=E7inde maksimum %0,35 C bulunan, vurma dayan=FDm=FD garanti edilmi=FE, = normalize=20 edilmi=FE =E7eliktir.

=20 45 S 20. = =DD=E7inde karbondan=20 ba=FEka element bulunan bir =E7elikte C=20 i=FEareti kullan=FDlmaz. Bu =E7elik %0,45 C ve %0,15-0,25 S i=E7erV. 1. 3. Ala=FE=FDms=FDz = Asal =C7eliklerin=20 K=FDsa G=F6sterili=FEi :

=20 =DDndislerin anlam=FD :

=20 k - =C7ok az P.S = i=E7erir.

=20 f - Ekd=FCksiyon, alevle=20 sertle=FEtirilebilir.

ą=20 - So=F0uk =FEekil vermeye = uygun.=20

m - Belli bir % =20 k=FCk=FCrt aral=FD=F0=FD olan =E7elik.

T₁, T₂, T₃, T=F6 Tak=FDm =E7eliklerini=20 g=F6sterir.

C=20 100, %1,0 C i=E7eren = =E7eli=F0i=20 g=F6sterir.

Ck=20 100, %1,0 C i=E7eren =E7ok az = miktarda P ve=20 S ihtiva eden =E7elik.

Cf 45, End=FCksiyonla = sertle=FEtirilebilen %0,45 C=20 ihtiva eden =E7elik.

C 100=20 T₁, Tak=FDm =E7eli=F0ini = g=F6sterir. %1 C ihtiva=20 eder. =

Ala=FE=FDml=FD=20 Asal =C7eliklerin K=FDsa G=F6sterili=FEi :

Al=E7ak=20 ala=FE=FDml=FD =E7eliklerde ilk gelen iki rakam =E7elikteki Karbon = miktar=FDn=FDn 100 ile=20 =E7arp=FDlm=FD=FE de=F0erini g=F6sterir. Bundan sonra =E7elikteki = ba=FEl=FDca ala=FE=FDm elemanlar=FDn=FDn=20 simgeleri bulunur ve bu simgeleri takiben gelen rakamlar, belli = katsay=FDlarla=20 =E7arp=FDlm=FD=FE de=F0erleri g=F6sterir.

=C7arp=FDm=20 Katsay=FDs=FD

Elemanlar

Cr,=20 Co, Mn, Si, Ni, W

Al,=20 Be, Cu, Mo, Nb, Ta, Zr, Ti, V

100

P,=20 S, N, Ce, C

1.000

=D6rnekler=20 :

21 Cr=20 Mo V 5 11 =C7eli=F0i Nas=FDl=20 Yorumlan=FDr?

%0,21=20 C, 5/4 =3D =20 1,25 = %1,25=20 Cr, 11/10 =3D =20 1,1 Mo ve bir = miktar V =20 i=E7eren al=E7ak ala=FE=FDml=FD =E7eliktir.

25=20 Cr Mo 4 =20 =E7eli=F0i %0,25 = C, 4/4 =3D =20 1 = %1 Cr =20 ve bir miktar Mo = i=E7eren=20 =E7eliktir.

Y=FCksek=20 Ala=FE=FDml=FD =C7eliklerin K=FDsa G=F6sterili=FEi = :

Bu=20 =E7eliklerde, bile=FEimlerine g=F6re belirlenirler. Burada sadece = P, S, =20 N, Ce, C =20 miktar=FD 100 ile =E7arp=FDl=FDr, di=F0er ala=FE=FDm = elementlerinin de=F0erleri aynen=20 s=FDras=FDyla yaz=FDl=FDr. Ayr=FDca ba=FE tarafa =20 X i=FEareti=20 konulur.

X 5 =20 Cr Ni 18 =20 9 = =C7eli=F0i y=FCksek=20 ala=FE=FDml=FD =E7eliktir. = %0,05 C =20 ve ayr=FDca = %18 Cr ve % 9 =20 Ni ihtiva=20 eder.

X 210 Cr =20 W 12 =E7eli=F0i %2,1 C, %12 Cr ve az = miktarda W =20 i=E7eren y=FCksek ala=FE=FDml=FD = =E7eliktir.

Ala=FE=FDml=FD=20 Elementleri % = miktar=FD toplam=FD %5 ise Al=E7ak=20 ala=FE=FDml=FD,

Ala=FE=FDml=FD=20 Elementleri % = miktar=FD toplam=FD % 5 ise Y=FCksek=20 ala=FE=FDml=FD,

D=F6kme=20 =C7eliklerin G=F6sterilmesi :

E=F0er=20 g=F6sterimde ba=FE tarafta = D=E7 var ise=20 d=F6kme =E7elik demektir.

D=E7 42, =C7ekme = mukavemeti 42 =20 kg/mm² = olan d=F6kme=20 =E7elik.

D=E7 C =20 35, =20 %0,35 C = i=E7eren=20 d=F6kme =E7eliktir.

DDL -=20 22, Lamel grafitli = D=F6kme demir,=20 =C7ekme dayan=FDm=FD 22=20 kg/mm² =20 dir.

D=E7 -=20 X 15 Cr 20 Ni =20 14, =20 %0,15 C, %20 Cr, %14 Ni ihtiva eden y=FCksek = ala=FE=FDml=FD =E7elik=20 d=F6k=FCmd=FCr.

D=E7=20 -S C 10 =20 Mn Si, Sakin d=F6k=FClm=FC=FE, %0,1 C ihtiva eden az oranda Mn ve Si bulunduran =E7elik=20 d=F6k=FCmd=FCr.

DEM=DDR=20 OLMAYAN ALA=DEIMLAR

Genel=20 :

Demir=20 olmayan ala=FE=FDm tabirinden maksat herhangi bir metalde esas = eleman=FDn demir=20 olmad=FD=F0=FD ala=FE=FDmlar anla=FE=FDl=FDr. Uygulamada olduk=E7a = yayg=FDn olarak =E7o=F0u metalsel=20 malzemeler bu grupta incelenir.

=C7ok=20 =F6zel durumlar=FDn d=FD=FE=FDnda demir olmayan metallerde ala=FE=FDm = elemanlar=FD ihtiva eder,=20 saf halde kullan=FDlmazlar. Ala=FE=FDmlar=FDn mekanik =F6zellikleri saf = metallerin=20 =F6zelliklerine nazaran daha iyidir. Yo=F0unlukta =E7ok =F6nemli bir = de=F0i=FEiklik meydana=20 gelmemesi bu ala=FE=FDm =FCretimini destekler mahiyettedir. =

Ana=20 hatlar=FD ile demir olmayan metallerin demir esasl=FD olanlara nazaran = baz=FD=20 =FCst=FCnl=FCkleri vard=FDr. Bunlar =F6zetle = =FEunlard=FDr:

a. =20 D=FC=FE=FCk=20 yo=F0unluk (bak=FDr hari=E7).

b. =20 Y=FCksek=20 elektrik iletkenli=F0i.

c. =20 Y=FCksek=20 =FDs=FD iletkenli=F0i.

d. =20 Manyetik=20 de=F0illerdir.

e. =20 Atmosferik=20 =FEartlarda daha iyi korozyon direnci.

f. =20 =D6zel=20 kimyasal etkili =FEartlarda iyi korozyon direnci.

g. =20 Kolay=20 i=FElenebilme =F6zelli=F0i.

Daha=20 iyi g=F6r=FCn=FCm.

Demir=20 esasl=FD malzemelerin demir d=FD=FE=FD metallere kar=FE=FD = =FCst=FCnl=FCkleri=20 =FE=F6yledir:

a. =20 Y=FCksek=20 maliyet.

b. =20 Daha=20 k=FC=E7=FCk dayan=FDm.

c. =20 Y=FCksek=20 genle=FEme katsay=FDs=FD.

d. =20 D=FC=FE=FCk=20 ergime noktas=FD.

e. =20 Daha=20 k=FC=E7=FCk Young mod=FCl=FC (Elastisite = mod=FCl=FC)

Daha=20 pahal=FD kaynak, lehim tekniklerine ihtiya=E7 = vard=FDr.

Al=FCminyum ve Ala=FE=FDmlar=FD=20 :

Al=FCminyum=20 tabiatta bi =E7ok bile=FEik halinde bulunmakla beraber al=FCminyum = =FCretiminde=20 kullan=FDlan cevher Boksit'tir. Boksit &65 Al₂ = O_3,%28 Fe₂ ,=20 O₃, %7 Si O₂ ve =20 %12-13 = H₂O 'dan olu=FEur. Daha k=FC=E7=FCk miktarda Al₂ = O₃ i=E7eren boksit, refrakter = malzeme=20 yap=FDm=FDnda kullan=FDl=FDr. Al=FCminyum =FCretiminde iki safha = vard=FDr. Al=FCmina eldesi (Al₂ = O₃) ve al=FCminadan Al=FCminyum = metali elde=20 etme, Yurdumuzda Al=FCminyum Seydi=FEehir'deki Etibank al=FCminyum = Tesislerinde=20 =FCretilmektedir.

Al=FCminyumun=20 =D6zellikleri :

Al=FCminyum=20 =E7ok d=FC=FE=FCk yo=F0unluklu (2,7 g/cm) hafif bir metaldir, = yo=F0unlu=F0u =E7eli=F0in=20 yo=F0unlu=F0unun yakla=FE=FDk =FC=E7te biridir. Ergime = s=FDcakl=FD=F0=FD 680 ^oC ve parlak = g=FCm=FC=FE=20 renklidir. Y=FCzeyinde olu=FEan oksit filmi sayesinde korozyona = kar=FE=FD diren=E7lidir.=20 Ancak bak=FDr ile temas=FD halinde Elektro kimyasal korozyona = u=F0rayabilir. Bak=FDrdan=20 sonra elektri=F0i en iyi ileten metaldir. Elektrik iletkenli=F0i = bak=FDr=FDn =FC=E7te ikisi=20 mertebesindedir. Ayn=FD zamanda =FDs=FDy=FD da iyi iletir. =C7elikten = be=FE kere daha iyi=20 =FDs=FD iletir. =C7ok yumu=FEak ve s=FCnek oldu=F0u i=E7in so=F0uk = =FEekil alma kabiliyeti iyidir.=20 Ancak tala=FE kald=FDr=FDlarak i=FElenmesi zordur.Tala=FE=FD = k=FDr=FDlgan yapmak i=E7in i=E7ine=20 kuru=FEun ala=FE=FDm eleman=FD olarak kat=FDlabilir. Saf halde iken = dayan=FDm=FD olduk=E7a=20 d=FC=FE=FCkt=FCr. Ancak ala=FE=FDmlar=FD konstr=FCksiyonlarda = kullan=FDlabilir. Young mod=FCl=FC=20 =E7eli=F0in de=F0erlerinden =FC=E7 kere d=FC=FE=FCkt=FCr. Al=FCminyumun = kendini =E7ekmesi olduk=E7a=20 y=FCksektir(%6,6). Bundan dolay=FD d=F6k=FCm=FC yap=FDlmak istenirse = ala=FE=FDmlar=FDndan istifade=20 etmek gerekir. Sertli=F0i 25-40 BSD de=F0erindedir. Is=FDl genle=FEme = katsay=FDs=FD =E7elikten=20 iki kere b=FCy=FCkt=FCr.

Yukar=FDda=20 bahsedilen =F6zelliklerin izafi olmas=FD ala=FE=FDmlar=FDn bu = =F6zelliklerin=20 kar=FE=FDla=FEt=FDrmas=FDn=FD yapmakta geli=FEtirilen bir kavram = vard=FDr. Mekanik ve fiziksel=20 =F6zelliklerin yo=F0unlu=F0a oran=FD =FEeklinde tariflenir. Bu sebepten = mesela =F6zg=FCl=20 elektrik iletkenli=F0i, =F6zg=FCl =E7ekme dayan=FDm=FD gibi tabirler=20 getirilmi=FEtir.

&n= bsp; &nb= sp; &nbs= p; = ; =20 Elektrik =DDletkenli=F0i

=D6zg=FCl = Elektrik=20 =DDletkenli=F0i =20 =3D =20 -------------------------------

&n= bsp; &nb= sp; &nbs= p; = ; = =20 Yo=F0unluk

&n= bsp; &nb= sp; &nbs= p; = ; =20 =C7ekme Dayan=FDm=FD

=D6zg=FCl = =C7ekme Dayan=FDm=FD =20 =3D =20 ------------------------------

&n= bsp; &nb= sp; &nbs= p; = ; = =20 Yo=F0unluk

&n= bsp; &nb= sp; &nbs= p; = ; = =20 Young Mod=FCl=FC

=D6zg=FCl Young = Mod=FCl=FC =20 =3D =20 -------------------------------

&n= bsp; =20 &n= bsp; &nb= sp; &nbs= p; = ; Yo=F0unluk

Al=FCminyumun=20 =F6zg=FCl elektrik iletkenli=F0i bak=FDr=FDn =F6zg=FCl elektrik = iletkenli=F0inden daha iyidir.=20 Bak=FDr=FDn yo=F0unlu=F0u al=FCminyumun yo=F0unlu=F0unun yakla=FE=FDk = =FC=E7 kat=FDd=FDr. Benzer tarzda=20 di=F0er =F6zellikleri de kar=FE=FDla=FEt=FDrmak = m=FCmk=FCnd=FCr.

Kullan=FDlma=20 Yerleri=20 : Mutfak e=FEyalar=FD, ev = e=FEyalar=FD,=20 bina kaplamalar=FD, elektrik iletkenleri, kimya ve g=FDda sanayiindeki = kaplar,=20 havac=FDl=FDkta, motor par=E7a ve g=F6vde d=F6k=FCm=FCnde, kap=FD = pencere yap=FDm=FDnda vb. yerlerde=20 kullan=FDl=FDr.

Al=FCminyum=20 Ala=FE=FDmlar=FD :

Bundan=20 beklenen, yap=FDlan ala=FE=FDm ilavesi bu metalin s=FCnekli=F0ini ve = korozyon direncini=20 bozmadan d=FC=FE=FCk olan akma ve =E7ekme mukavemetlerinin = y=FCkseltilmesine sebep=20 olmakt=FDr. Ba=FEl=FDca ilave elemanlar=FD mangan, Silisyum, Magnezyum, = =C7inko, Bak=FDrd=FDr.=20 Y=FCksek oranda bulunan s=F6z konusu ala=FE=FDm elemanlar=FDyla = al=FCminyum, metaller aras=FD=20 bile=FEikler olu=FEturur. Bunlar sert ve k=FDr=FDlgand=FDr. B=F6ylece = sertlik ve mukavemetle=20 art=FD=FE olurken, =FEekillendirilebilme kabiliyeti = d=FC=FEer.

S=FDv=FD=20 al=FCminyum ba=FEta hidrojen olmak =FCzere gazlar=FD =E7=F6zme e=F0ilimi = fazla oldu=F0undan 800 ⁰C '=FDn = =FCst=FCnde uzun s=FCre=20 ergitme yap=FDlmamal=FDd=FDr.

Al=FCminyum=20 ala=FE=FDmlar=FDn=FD yap=FDlan i=FEleme ba=F0l=FD olarak iki gruba = ay=FDrmak=20 m=FCmk=FCnd=FCr.

a. =20 Mukavemeti=20 ve Sertli=F0i Deformasyonla Art=FDr=FDlan Ala=FE=FDmlar:=20 =DDstenilen mukavemet ve sertlik deformasyon oran=FDyla kontrol = edilebilir.=20 Gerekti=F0inde tavlama ile yumu=FEat=FDlabilir. En =F6nemli =FDs=FDl = i=FElemle=20 sertle=FEtirilemeyen al=FCminyum ala=FE=FDmlar=FDnda =20 %10-13 Si bulunur. Bu d=F6k=FCm=FC kolayla=FEt=FDrmakta ve = bas=FDnca dayan=FDkl=FD=20 d=F6k=FCm=FCn elde edilebilmesini sa=F0lar. Bu ala=FE=FDmlar di=FEli = kutular=FD, u=E7aklar,=20 otomobil d=F6k=FCmleri gibi yerlerde kullan=FDl=FDrlar. Korozyon = diren=E7leri iyidir.=20 Ancak deniz =FEartlar=FDnda al=FCminyum-magnezyum ala=FE=FDm=FD kadar = korozyona diren=E7=20 g=F6steremezler.

b. =20 Is=FDl=20 =DD=FEleme Tabi Tutulabilen Ala=FE=FDmlar :=20 Bunlarda ge=E7ici olarak sa=F0lanan yumu=FEakl=FDk s=FCresinde y=FCksek = oranda deformasyona=20 tabi tutulabilir ve sonra istenilen mukavemete ve sertlik de=F0erine = =FDs=FDl i=FElemle=20 ula=FE=FDlabilir.

Bunlarda=20 ge=E7ici olarak sa=F0lanan yumu=FEakl=FDk s=FCresinde y=FCksek oranda = deformasyona tabi=20 tutulabilir ve sonra istenilen mukavemete ve sertlik de=F0erine =FDs=FDl = i=FElemle=20 ula=FE=FDlabilir.

Burada=20 ya=FElanma olay=FD ile malzemenin sertlik ve mukavemeti art=FDr=FDl=FDr. = Suni ve tabii=20 ya=FElanma i=FElemi uygulanabilir. Tabii ya=FElanma 100 g=FCn kadar = s=FCrerken, suni=20 ya=FElanma 0,24 saatte tamamlan=FDr.

=C7=F6keltme=20 sertle=FEmesi olarak ta isimlendirilen ya=FElanman=FD olu=FEabilmesi = i=E7in denge=20 diyagramlar=FDnda kat=FD fazda =E7=F6z=FCn=FCrl=FCk oran=FDn=FDn = s=FDcakl=FDkla artmas=FD gereklidir=20 (=DEekil. 22). B=F6yle bir sistemde =20 x kompozisyona = sahip=20 ala=FE=FDm = α b=F6lgesine =FDs=FDt=FDl=FDr. = Bu arada bir m=FCddet=20 tutulursa - solisyona = alma=20 i=FElemi- ve h=FDzl=FD = so=F0utularak oda=20 s=FDcakl=FD=F0=FDn=FDn =FCst=FCnde bir s=FDcakl=FDkta bir s=FCre = bekletilirse ala=FE=FDm=FDn sertli=F0i ve=20 mukavemetinin artt=FD=F0=FD tespit edilmi=FEtir. E=F0er h=FDzl=FD = so=F0utmadan sonra oda=20 s=FDcakl=FD=F0=FDnda bekletme yap=FDl=FDrsa bu tabii ya=FEland=FDrma = i=FElemi olarak=20 adland=FDr=FDl=FDr.

Ya=FEland=FDrma=20 ve sertle=FEtirilebilen al=FCminyum ala=FE=FDmlar=FDna en iyi = =F6rnek Al - %4 Cu ala=FE=FDm=FDd=FDr. = =DEekil 22. de=20 g=F6sterilen al=FCminyum bak=FDr ikili denge diyagram=FDn=FDn = al=FCminyumca zengin b=F6lgesi=20 incelenirse al=FCminyum i=E7inde bak=FDr=FDn erime oran=FDn=FDn = s=FDcakl=FDkla artt=FD=F0=FD g=F6r=FCl=FCr.=20 E=F0er X kompozisyonlu ala=FE=FDm To=20 s=FDcakl=FD=F0=FDna =FDs=FDt=FDl=FDrsa =E7ok miktarda bak=FDr = al=FCminyum i=E7inde erir. Bu s=FDcakl=FDktan=20 e=F0er ala=FE=FDm h=FDzl=FD olarak so=F0utulursa =20 -su ile so=F0utulabilir- = daha=20 sonra CuAl₂ = bile=FEi=F0i=20 =E7=F6kelecektir. Zira =E7=F6kelme zaman ve s=FDcakl=FD=F0a ba=F0l=FD = bir d=FCf=FCzyon i=FElemidir. To=20 s=FDcakl=FD=F0=FDndan h=FDzl=FD so=F0utulan ala=FE=FDm=FDn yap=FDs=FD = oda s=FDcakl=FD=F0=FDnda a=FE=FDr=FD doymu=FE kat=FD=20 eriyiktir ve dengesizdir. Belirli bir s=FCre sonra Cu Al₂ =E7=F6kelmesi g=F6r=FClmeye = ba=FElanacakt=FDr. Bu=20 ise dayan=FDmda =F6nemli bir art=FD=FE meydana getirirken = s=FCnekli=F0inde d=FC=FE=FC=FE g=F6r=FCl=FCr.=20 S=F6z konusu =E7=F6kelme i=FElemi d=FC=FE=FCk s=FDcakl=FDkta bekletmekle = h=FDzland=FDr=FDlabilir. Bu=20 s=FDcakl=FDkta -120-200=20 ⁰C- belli bir = s=FCre=20 bekletmekle i=FElem daha k=FDsa s=FCrede tamamlanmaktad=FDr. Ancak = burada bekletme=20 s=FCresi =F6nem kazan=FDr. =DEekil. 23 suni ya=FEland=FDrma i=FElemi = olarak adland=FDr=FDlan bu=20 i=FElemi =FEematize etmektedir. = E=F0er=20 ya=FEland=FDrma s=FDcakl=FD=F0=FDnda uzun s=FCre bekletilirse = =E7=F6kelen iki faz=FDn bir araya=20 toplanmas=FD s=F6z konusu olur. bu ise mukavemet ve sertlikte = d=FC=FE=FC=FE demektir. Bu t=FCr=20 ala=FE=FDmlara istenilen =FEekil verilir ve sonra ya=FEland=FDr=FDlarak=20 sertle=FEtirilir.

=C7inko=20 ve =C7inko Ala=FE=FDmlar=FD :

Yurdumuzda=20 Kayseri'de =FCretilen =E7inko, = 419 ⁰C ergime = noktas=FDna=20 sahip, 7,10 = g/cm3³ yo=F0unluklu korozyon dirence = y=FCksek ancak=20 kimyasal etkilere dayan=FDm=FD y=FCksek olmayan bir metaldir.Daha =E7ok = metallerin=20 y=FCzeylerinin, korozyona kar=FE=FD koymak i=E7in, kaplanmas=FDnda = kullan=FDl=FDr. Burada Zn a=FE=FDnarak di=F0er metali = korur. Ger=E7ekte=20 =E7inko-demir koroziv ortamda pil te=FEkil eder. Ancak =E7inkonun = a=FE=FDnma =FCr=FCn=FC pelte=20 =FEeklindedir ve yal=FDtkan g=F6revi yapar, reaksiyonu keser. Elektrik = iletkenli=F0i=20 bak=FDr=FDn de=F0erinin =FC=E7te biri kadard=FDr. Is=FDl ve = iletkenli=F0i =E7elikten iki kere=20 iyidir. Young mod=FCl=FC =E7eli=F0in de=F0erinin yar=FDs=FDndan azd=FDr. = Is=FDl genle=FEme katsay=FDs=FD=20 =E7eli=F0in =FC=E7 kat=FDd=FDr.

De=F0i=FEik=20 y=F6ntemlerle =E7inko korunmas=FD istenen par=E7alar=FDn y=FCzeyine = kaplan=FDr. Dald=FDrma=20 y=F6ntemi, elektrolizme, shererdizing, p=FCsk=FCrtme y=F6ntemi bunlardan = ba=FEl=FDcalar=FDd=FDr.

=C7inko=20 d=F6k=FCme uygundur. Ancak hassas boyut gerektiren yerlerde d=F6k=FCm = 100 ⁰C=20 de alt=FD saat bekletilerek dengeli hale getirilmelidir. Haddelenmi=FE = halde=20 mukavemeti 20 kg/mm² =20 olup, kopya uzamas=FD = %20=20 civar=FDndad=FDr. Konstr=FCksiyon malzemesi olarak, oda = s=FDcakl=FD=F0=FDnda bile b=FCy=FCk uzama=20 g=F6sterdi=F0inden pek kullan=FDlmaz. Ancak =20 Al ve Cu ilavesi = ile elde=20 edilen ala=FE=FDmlar bas=FDn=E7l=FD d=F6k=FCme =E7ok uygundur. Korozyon = direnci saf =E7inkoya g=F6re=20 d=FC=FE=FCkt=FCr.

Ala=FE=FDm=20 halindeki =E7inkonun =E7ekme dayan=FDm=FD de=F0eri y=FCkselir, = sertli=F0i artar. Kum d=F6k=FCm,=20 kokil d=F6k=FCm ve bas=FDn=E7l=FD d=F6k=FCm=FC m=FCmk=FCnd=FCr. Maksimum = mukavemet bas=FDn=E7l=FD d=F6k=FCm=20 y=F6ntemiyle =FCretilmesi durumunda sa=F0lan=FDr.

Kap=FD=20 kolu, karb=FCrat=F6r g=F6vdeleri gibi otomobil par=E7alar=FD, ak=FClerde = kuru h=FCcrelerin=20 kaplanmas=FDnda, elektrikli s=FCp=FCrge par=E7alar=FD vb. aletlerin = imali gibi tipik=20 kullan=FDm alanlar=FD vard=FDr.

Magnezyum=20 ve Magnezyum ala=FE=FDmlar=FD :

Magnezyumun=20 en b=FCy=FCk =F6zelli=F0i =E7ok d=FC=FE=FCk yo=F0unlu=F0a sahip = olmas=FDd=FDr. Yo=F0unlu=F0u =E7eli=F0in=20 de=F0erinin d=F6rtte birinden daha azd=FDr(1.74 g/cm). Elektrik = iletkenli=F0i yakla=FE=FDk=20 bak=FDr=FDn yar=FDs=FD kadard=FDr.

Young=20 mod=FCl=FC yakla=FE=FDk =E7eli=F0in de=F0erinin d=F6rtte biridir Ergime = s=FDcakl=FD=F0=FD 650=20 ⁰C olan metalin, korozyon direnci iyi olmakla beraber = asitlere, deniz=20 suyuna ve tuz =E7=F6zeltilerine kar=FE=FD dayan=FDks=FDzd=FDr. A=F0=FDr = metallerle temas ederse=20 kuvvetli elektro kimyasal korozyon olu=FEur. =D6nlemek i=E7in y=FCzey = ya=F0lan=FDr veya=20 greslenir. Ayr=FDca uygun y=FCzey i=FElemleriyle korozyon direnci=20 art=FDr=FDlabilir.

Toz=20 halindeki magnezyum tutu=FEmaya haz=FDrd=FDr ve parlak bir alevle yanar. = Tala=FEl=FD=20 i=FEleme esnas=FDnda benzer tarzda tala=FElar tutu=FEabilir. Bununla = birlikte bu metal=20 d=F6k=FCm yoluyla ve d=F6vme =FEeklinde = =FEekillendirilebilir.

Magnezyum=20 saf halde kullan=FDlmas=FD -=E7o=F0u di=F0er metallerde oldu=F0u = gibi, dayan=FDm=FDn=FDn = d=FC=FE=FCk olmas=FDndan=20 dolay=FD m=FCmk=FCn de=F0ildir. Bu de=F0i=FEik ala=FE=FDmlar=FDn=FDn = =FCretilmesini=20 gerektirmi=FEtir.Magnezyum ala=FE=FDmlar=FDn=FDn da en =F6nemli = =F6zelli=F0i hafifliktir. Bu=20 a=E7=FDdan baz=FD magnezyum ala=FE=FDmlar=FDn=FDn =F6zg=FCl =E7ekme = dayan=FDm=FD al=FCminyum ve =E7eli=F0in=20 =F6zg=FCl =E7ekeme dayan=FDm=FDndan daha b=FCy=FCkt=FCr. Bundan dolay=FD = bug=FCn u=E7ak sanayiinde=20 yayg=FDn olarak magnezyum ala=FE=FDmlar=FD kullan=FDl=FDr. Magnezyum = ala=FE=FDmlar=FDn=FDn oda=20 s=FDcakl=FD=F0=FDnda =FEekillendirilebilmeleri zor olmakla beraber = kaynak edilebilirler.=20 Magnezyum ala=FE=FDmlar=FDnda en =F6nemli iki ala=FE=FDm eleman=FD = al=FCminyum ve =E7inkodur.=20 Al=FCminyum dayan=FDm=FD, =E7inko toklu=F0u art=FDr=FDr. Ayr=FDca mangan = ilavesi korozyon=20 direncini art=FDr=FDr.

Bak=FDr=20 ve Bak=FDr Ala=FE=FDmlar=FD :

En=20 b=FCy=FCk =F6zelli=F0i =FDs=FDy=FD ve elektri=F0i =E7ok iyi iletmesi ve = korozyon direnci y=FCksek=20 olan bak=FDr=FDn yo=F0unlu=F0u = 8,9=20 g/cm³, ergime s=FDcakl=FD=F0=FD =20 1083 ⁰C d=FDr. Young mod=FCl=FC =E7eli=F0in = de=F0erinin yar=FDs=FDndan biraz=20 fazlad=FDr. Is=FDl genle=FEme kat say=FDs=FD =20 =E7elikten bir bu=E7uk kere b=FCy=FCkt=FCr. So=F0uk = =FEekillendirmeye =E7ok uygun olmas=FD=20 yan=FDnda, 650 ⁰C =FDn =FCzerinde = =E7ok iyi s=FDcak=20 =FEekil verilebilir. Ge=E7i=FE s=FDcakl=FD=F0=FD olduk=E7a = d=FC=FE=FCkt=FCr yani s=FCneklik ve toklu=F0unu=20 kaybetmez. Buna kar=FE=FDl=FDk i=E7erisinde gazlar=FD hapsetti=F0i = i=E7in d=F6k=FCme uygun=20 de=F0ildir. 500-600 = ⁰C =FDn=20 =FCzerindeki s=FDcakl=FDklarda, hidrojen bak=FDrda dif=FCze olarak = oksijen ile birle=FEir,=20 y=FCksek bas=FDn=E7l=FD su buhar=FD olu=FEur ve =E7atlamalara sebep = olur. buna hidrojen=20 hastal=FD=F0=FD denir. Bunu =F6nlemek i=E7in oksijeni giderilmi=FE = bak=FDr kullan=FDlabilir.=20 Ayr=FDca tala=FEl=FD i=FElemeye = uygun=20 de=F0ildir. Is=FDl i=FElemle sertle=FEtirilemez, aksine yumu=FEar. = Ala=FE=FDmland=FDrma ile=20 sertle=FEtirilebilirse de elektrik iletkenli=F0i d=FC=FEt=FC=F0=FC = i=E7in so=F0uk =FEekillendirmeyle = sertle=FEtirilmesi=20 tercih edilir.

Bak=FDr=20 Ala=FE=FDmlar=FD :

End=FCstride=20 kullan=FDlan en =F6nemli ala=FE=FDmlar pirin=E7ler ve bronzlard=FDr. = Genel olarak bak=FDr=20 ala=FE=FDmlar=FD a=FEa=F0=FDdaki ortak =F6zelliklere = sahiptir.

a. =20 Daha=20 dayan=FDkl=FD ve serttirler. Is=FDl i=FElemle ve so=F0uk =FEekillendirme = ile=20 sertle=FEtirilebilirler.

b. =20 D=F6k=FCme=20 elveri=FElidirler.

c. =20 Korozyon=20 diren=E7leri daha fazlad=FDr.

d. =20 Zn ile=20 yapt=FD=F0=FD ala=FE=FDmlar=FD daha ucuzdur.

e. =20 Bak=FDra=20 nazaran daha elastikidir.

Pirin=E7ler=20 :

Bile=FEimlerinde=20 en az %53 bak=FDr ve = ikinci eleman=20 olarak =E7inko ihtiva eden ala=FE=FDmlard=FDr. =C7inko bak=FDrda hem = s=FDv=FD hem de kat=FD fazda=20 erir. Mikro yap=FDlar=FDna g=F6re tek fazl=FD pirin=E7 (Cu %63) yada iki = fazl=FD ( α + β ) = pirinci (%63 Cu %53) olmak =FCzere = ikiye=20 ayr=FDl=FDrlar. = Pirin=E7ler so=F0uk =FEekil=20 de=F0i=FEtirmeye =E7ok elveri=FEli ve korozyona daha = dayan=FDkl=FDd=FDrlar. Tala=FEl=FD i=FElemeyi=20 kolayla=FEt=FDrmak i=E7in pirin=E7lere gerekirse kur=FEun ilave edilir. = Bak=FDr miktar=FD %80=20 den az olan pirin=E7ler gerilmeli korozyona u=F0rayabilirler. =C7inko = miktar=FD=20 y=FCkseldik=E7e gevreklik artar.

=D6zel=20 pirin=E7ler :=20 Ni, Mn, Al, Sn, Si =20 ilavesiyle pirin=E7lerin dayan=FDm de=F0erleri ile a=FE=FDnma ve = korozyon direnci=20 art=FDr=FDl=FDr. Al=FCminyum lehimlemeyi g=FC=E7le=FEtiriri. Silisyum = s=FCnekli=F0i azalt=FDr. Demir=20 taneleri k=FC=E7=FCltmekle mukavemeti art=FDrmakla beraber, korozyon = dayan=FDm=FDn=FD=20 d=FC=FE=FCr=FCr=FC. Bu nedenle kondans=F6r borular=FDnda = kullan=FDlan Cu Zn 28 Sn ve =20 Cu Zu 20 =20 Al = Ala=FE=FDmlar=FDnda demir=20 miktar=FD %0,07 den az=20 olmal=FDd=FDr. =

Bronzlar=20 :

Bile=FEiminde=20 en az %60 bak=FDr ve en = =F6nemlisi=20 =E7inko olmamak =FCzere di=F0er elemanlar bulunduran ala=FE=FDmlard=FDr. = Bak=FDr d=FD=FE=FDndaki=20 =F6nemli elemana g=F6re isim alan bronzlar korozyon ve a=FE=FDnmaya = kar=FE=FD pirin=E7lere=20 kar=FE=FD daha az dayan=FDrlar.

Kalay=20 bronzlar=FD :

Fosfor=20 ilavesiyle oksit giderildi=F0i i=E7in az miktarda fosfor ihtiva eder. = Eskiden fosfor=20 bronzu denilmesine ra=F0men bu uygun de=F0ildir. Ancak fosfor ala=FE=FDm = eleman=FD olarak=20 ilave edilebilir ve a=FE=FDnma dayan=FDm=FD art=FDr=FDlabilir. En =E7ok = %9 kalay ihtiva eden=20 d=F6vme kalay bronzlar=FD so=F0uk =E7ekilebilir ve haddelenebilirler. = %10-12 kalay=20 ihtiva eden d=F6kme kalay bronzlar=FD daha =E7ok kullan=FDl=FDrlar. = Bunlar=FDn d=F6k=FCm=20 kabiliyeti iyidir, a=FE=FDnmaya dayan=FDkl=FDd=FDrlar. =D6rne=F0in = a=FE=FDr=FD y=FCklenen ve y=FCksek=20 h=FDzla =E7al=FD=FEan sonsuz vida =E7ark=FD ve =F6zellikle kaymal=FD = yatak malzemesi olarak=20 kullan=FDl=FDrlar. Deniz suyuna dayan=FDkl=FDd=FDrlar. =

K=FDz=FDl=20 D=F6k=FCm :

Bir=20 k=FDs=FDm kalay=FDn yerine daha ucuz olan =E7inko ilavesiyle elde edilir = ve benzer=20 =FEartlarda -a=F0=FDr = olmayan=20 durumlarda- =20 kullan=FDl=FDrlar.

Kur=FEun=20 ve Kalay-Kur=FEun Bronzlar=FD :=20 Kur=FEun en =E7ok %35 olmak =FCzere d=F6k=FCm ala=FE=FDm=FD olarak = =FCretilir. Yatak malzemesi=20 olarak kullan=FDl=FDrlar. Kur=FEun, kat=FD =E7=F6zelti olu=FEturmaz. = Ancak Cu i=E7inde d=FCzg=FCn=20 da=F0=FDl=FD=FE=FD yataklar=FDn kayma =F6zelli=F0ini iyile=FEtirir. Bu = nedenle =E7ok kere savurma=20 d=F6k=FCm yap=FDl=FDr. Mukavemet de=F0eri d=FC=FE=FCkt=FCr, =E7elik = yatak zarflar=FD i=E7ine ince bir=20 tabaka halinde d=F6k=FCl=FCr. Bu tabakan=FDn ince olmas=FD, = dayan=FDkl=FDl=FDk (darbeye) o=20 derece fazlad=FDr.

Al=FCminyum=20 Bronzlar=FD :=20

Bu t=FCr=20 bronzlar maksimum %14 Al = ve bazen=20 Nikel, Demir ve Mangan gibi elementler ihtiva eden d=F6kme veya d=F6vme=20 ala=FE=FDmlard=FDr. So=F0uk =FEekil de=F0i=FEtirme ile = sertle=FEtirilebildi=F0i gibi =E7=F6keltme=20 yoluyla da sertle=FEtirilebilirler. Korozyon direnci y=FCksek (oksit = filmi) ve=20 mukavemeti y=FCkseltir. Nikel ilaveli ala=FE=FDmlar=FD k=FDzg=FDn buhar = boru donat=FDmlar=FDnda=20 kullan=FDl=FDr.

Bak=FDr=20 - Nikel Ala=FE=FDmlar=FD :

Cu-Ni=20 ile %100 oran=FDnda eriyebilen ala=FE=FDmlar yapabilir. Kondanser = borular=FD, bozuk para=20 yap=FDm=FD, elektrik diren=E7 telleri yap=FDm=FDnda = kullan=FDl=FDr.

%5-10=20 Ni Kondonser borular=FD yap=FDm=FDnda,

%15-25=20 Ni Bozuk para=20 yap=FDm=FDnda,

Cu Ni=20 30 Mn (Nikelin) ve = Cu Ni =20 44 (Konstantan) Elektrik diren=E7 teli yap=FDm=FDnda=20 kullan=FDl=FDr.

Demir=20 Olmayan Ala=FE=FDmlar=FDn Se=E7ilmesi :

Demir=20 olmayan ala=FE=FDmlar=FDn kullan=FDlmak =FCzere se=E7ilmesinde etkili = olan fakt=F6rler=20 mevcuttur. S=F6z konusu fakt=F6rlerden hareketle se=E7imin yap=FDlmas=FD = en uygun dizayn=FDn=20 yap=FDlmas=FD demektir. Fakt=F6rler =FEunlard=FDr:

a. =20 Dizayn=20 Gereklilikleri:

1. =20 =C7al=FD=FEma=20 =FEartlar=FD.

2. =20 Tahmini=20 =E7al=FD=FEma =F6mr=FC.

3. =20 Gerekli=20 statik dayan=FDm.

4. =20 Beklenilen=20 kritik hasar tipleri.

5. =20 Di=F0erleri=20 (Sertlik, a=FE=FDnma dayan=FDm=FD gibi)

b. =20 =DCretilecek=20 par=E7a say=FDs=FD.

c. =20 Kullan=FDlan=20 =FCretim y=F6ntemi (D=F6k=FCm, d=F6vme, kaynak).

d. =20 =DDstenilen=20 formda malzemenin haz=FDr bulunabilmesi.

Say=FDlan=20 bu fakt=F6rler bitirilmi=FE her bir par=E7an=FDn maliyeti =FCzerinde = =F6nemli derecede=20 etkilidir. Malzeme se=E7im temeli olarak par=E7a maliyetinin =F6nemi = par=E7an=FDn tabiat=FD=20 ve uygulama yerine ba=F0l=FD olacakt=FDr. =D6rne=F0in u=E7ak sanayiinde = par=E7an=FDn kritik=20 hasar t=FCr=FC par=E7a maliyetine g=F6re birinci dereceden =F6nemi = haizdir. Di=F0er yandan=20 otomobil sanayiinde par=E7a maliyetini d=FC=FE=FCrmek =FCzere kritik = hasar t=FCr=FC ihmal=20 edilebilir. Bunda esas neden di=F0er =FCreticilerle rekabet=20 edebilmektir.

=C7al=FD=FEma=20 ortam=FD =FEartlar=FDndan en =F6nemlisi korozyon etkisidir. =D6zellikle = atmosferik=20 =FEartlara dayan=FDm s=F6z konusu oldu=F0unda =E7o=F0u demir olmayan = metallerden korunmas=FDz=20 al=FCminyum ve magnezyum en =E7ok dirence sahiptir. Ancak bunlar=FDn = korozyon dirence=20 de=F0i=FEik y=FCzey i=FElemleriyle = art=FDr=FDlabilir.

Bu=20 a=E7=FDdan =E7o=F0u uygulamalarda atmosfer =FEartlar=FDnda korozyon = =F6nemli bir s=FDn=FDrlay=FDc=FD=20 fakt=F6r olmaz. Buna kar=FE=FDl=FDk bak=FDr, al=FCminyum ve magnezyum = ala=FE=FDmlar=FD gerilmeli=20 korozyona maruz kalabilir. Bu ayn=FD anda hem gerilme hem de koroziv = etkinin=20 bulunmas=FD durumunda ortaya =E7=FDkar.

Kolay=20 i=FElenebilirlik d=FC=FE=FCn=FClmesi gerekli bir ba=FEka fakt=F6rd=FCr. = Bu a=E7=FDdan bak=FDld=FD=F0=FDnda=20 a=FEa=F0=FDda belirtilen fakt=F6rler malzeme se=E7iminde etkili=20 olur.

a. =20 Baz=FD=20 bak=FDr ve =E7inko ala=FE=FDmlar=FD =FDs=FDt=FDlm=FD=FE halde i=FElem = g=F6rmek zorundad=FDr. Bu durum=20 maliyeti art=FDr=FDr.

b. =20 Tala=FE=20 =FEekli =F6nemlidir. Mesela al=FCminyumda tala=FEl=FD imalat zordur. = Eleman ilavesiyle=20 veya =FDs=FDl i=FElemle bu iyile=FEtirilebilir. Maliyeti art=FDr=FDc=FD=20 unsurdur.

c. =20 E=F0me=20 veya uzatmayla =FEekillendirmek gerekti=F0inde malzeme tavlanm=FD=FE = =FEartlarda kolay=20 =FEekil verilebilir.

d. =20 Baz=FD=20 y=FCksek dayan=FDml=FD al=FCminyum ve magnezyum ala=FE=FDmlar=FDn=FD = al=FD=FE=FDlm=FD=FE y=F6ntemlerle=20 kaynak etmek zordur.

e. =20 Kaynak=20 i=FEleminden sonra genellikle gerilim giderme i=FElemi=20 gerekir.k

f. =20 =C7inko=20 ala=FE=FDmlar=FDn=FD lehimlemek zordur.

Malzeme=20 se=E7iminde son olarak ham malzeme maliyeti dikkate al=FDn=FDr. = Ancak ham malzeme maliyeti = bitirilmi=FE par=E7a=20 maliyeti =FCzerinde =F6nemli bir etkiye sahip = olmayabilir.

METALLER=DDN =DD=C7 = YAPISI

Genel=20 :

B=FCt=FCn=20 maddeler atomlardan meydana gelir. Atomlar k=FDsaca bir =E7ekirdek ve = =E7evresinde=20 belli y=F6r=FCngelerde bulunan elektronlardan olu=FEur. =C7ekirdek = pozitif y=FCkl=FC=20 protonlar ve n=F6tr y=FCkl=FC n=F6tronlardan olu=FEur.N=F6tr bir haldeki = atomda e=FEit say=FDda=20 elektron ve proton bulunur. Atomlar bir araya gelerek molek=FClleri=20 olu=FEturabilirler.

Baz=FD=20 maddeler klasik bir yap=FDya sahiptir. Metaller bunlara en g=FCzel = =F6rnektir.=20 Metalsel malzemeler kat=FDla=FEt=FDr=FDld=FDklar=FDnda kristallik bir = yap=FD g=F6sterirler.=20 Ancak onlar=FDn kristal yap=FDlar=FD, bir kat=FD k=FCtlede kristallerin = birbiriyle bir=20 arada kenetlenmi=FE halde bulundu=F0undan, parlat=FDl=FDp mikroskop = alt=FDnda=20 b=FDrak=FDlmalar=FDyla g=F6r=FClebilir. E=F0er biz bir malzemenin = ger=E7ek atomlar=FDn=FDn=20 g=F6rebilseydik =DEekil. 23 'deki gibi g=F6r=FCrd=FCk. Herhangi bir = kristalde atomlar=FDn=20 belli kal=FDplar =FEeklinde d=FCzenlendiklerini g=F6r=FCr=FCz. Ancak = kristallerin hep ayn=FD=20 do=F0rultuda olmad=FDklar=FD g=F6r=FCl=FCr. Buna y=F6nlenme denir. Bu = kristaller birle=FEtikleri=20 yerlerde b=FCy=FCmeyi durdururlar. Bunlara tane s=FDn=FDrlar=FD denir. = Zira kristaller=20 aras=FDnda bo=FEluk yoktur. Sadece buralarda iki =FC=E7 atom = b=FCy=FCkl=FC=F0=FCnde d=FCzensiz=20 y=F6nlenme vard=FDr.

=20 Bir kristalde atomlar=FDn kendisini =20 ba=F0=FDms=FDz olarak tekrarlayan tarzda =FC=E7 boyutlu = d=FCzenlenmesine birim=20 h=FCcre denir. = Kristali olu=FEturan=20 birim h=FCcre yap=FDs=FDna uzay kafesi denilir. =DEekil.23 birbiri ile temas halindeki = k=FCrelerle=20 g=F6sterilen atomlardan olu=FEan bir kristalin tipik birim h=FCcresini = g=F6steriyor. Bu=20 halde bulunmas=FD belki =FEekilsizmi=FE gibi g=F6r=FCnmesine ra=F0men = e=F0er k=FCrelerin=20 merkezleri birer do=F0ru ile birle=FEtirilirse, ortaya k=FCp =FEeklinin = =E7=FDkt=FD=F0=FD=20 g=F6r=FCl=FCr(=DEekil. 24). E=F0er atomlar=FDn k=FCreler halinde = olmad=FD=F0=FD hat=FDrlan=FDrsa olay=20 daha iyi anla=FE=FDl=FDr. Normalde atomlar=FDn hacminin b=FCy=FCk bir = k=FDsm=FDn=FDn elektronlar=FDn=20 y=F6r=FCngesi olarak tariflenen bo=FEluk oldu=F0u dikkat edilirse, her = atomun merkezine=20 birer nokta koymak = -=E7ekirde=F0i=20 temsil etmek =FCzere- ve = bunlar=FD=20 do=F0rularla birle=FEtirmek birim h=FCcrede atomlar=FDn = d=FCzenleni=FEini g=F6sterir(=DEekil.=20 25)

Kristal=20 kafesleri 7 grupta toplanan 14 =E7e=FEitten ibarettir. Metaller ise = ancak k=FCbik=20 sistemler ve hegzagonal sistemde bulunurlar.

=20 Basit K=FCbik Sistem (BKS) : (=DEekil. 27) =C7ok seyrek = olarak bulunur=20 ve sadece Polonium elementinde belli bir s=FDcakl=FDkta g=F6r=FCl=FCr. = Bir k=FCp=FCn=20 sekiz k=F6=FEesinde sekiz = atom=20 mevcuttur. Birim h=FCcrede atomlar=FDn kaplad=FD=F0=FD hacim azd=FDr. = Her bir atomun kom=FEu=20 atom say=FDs=FD 8=20 'dir.

Hacim=20 Merkezli K=FCbik Sistem (HMK) : (=DEekil. 28)K=FCp=FCn her = k=F6=FEesinde birer ve=20 ayr=FDca bir de hacmin ortas=FDnda bir atom mevcuttur. K=FCp=FCn her = k=F6=FEesindeki atomun=20 sekiz kom=FEu atomu vard=FDr ve merkezleri aras=FDndaki mesafe ise = sadece atom=20 =E7ap=FD kadard=FDr.=20

Y=FCzey=20 Merkezli K=FCbik Sistem (YMK) =20 : (=DEekil. 25) K=FCp=FCn her = k=F6=FEesinde ve her=20 y=FCzeyin merkezinde birer atom yer al=FDr. Y=FCzey merkezli k=FCbik = sistemdeki bir atom=20 on iki kom=FEu atoma sahiptir. Her biri birbirinden atom =E7ap=FD kadar=20 uzakl=FDktad=FDr.

Hegzagonal=20 S=FDk=FD Paket (HSP) : Bu=20 her k=F6=FEede birer ve i=E7inde =FC=E7 atomun bulundu=F0u alt=FDgen = prizma =FEeklindeki bir=20 kafes sistemidir. Her bir atomun 12 kom=FEu atomu vard=FDr(=DEekil.=20 29)

Tablo=20 : De=F0i=FEik Kristal = Kafes=20 Sistemlerinde Kristalle=FEen Metaller

Y=FCzey=20 Merkezli K=FCbik

Hacim=20 Merkezli K=FCbik

Hegzagonal =20 S=FDk=FD

Basit=20 K=FCbik =20 Po

γ=20 Demiri

α=20 Demiri

Ti,=20 Mg, Co, = Os

Ay,=20 Cu, Ni, Pb, Ag, Au

Mo,=20 W, Ta, = V

Zn, Cd, Be, = Zr

Ca,=20 Sr, Rh, Pd, Ir, Pt, = Th

Tane, Tane S=FDn=FDrlar=FD=20 :

Kristalik=20 yap=FDya sahip olan metalsel malzemelerde yap=FD bir =E7ok kristalin = yanyana=20 dizilmesiyle olu=FEmu=FEtur. Burada her bir kristal farkl=FD = y=F6nlendirmeye sahiptir.=20 Bu kristallere tane denir. Taneleri birbirinden ay=FDran s=FDn=FDrlara = tane s=FDn=FDr=FD=20 denir. Tane s=FDn=FDrlar=FD iki, =FC=E7 atom kal=FDnl=FD=F0=FDnda = atomlar=FDn d=FCzensiz olarak=20 dizildi=F0i b=F6lgelerdir.

Saf=20 Bir Metalin Kristalle=FEmesi :

Saf=20 bir metal so=F0utuldu=F0unda sabit bir s=FDcakl=FDkta kat=FDla=FE=FDr. = Bu s=FDcakl=FD=F0a ergime=20 noktas=FD veya donma noktas=FD denir. Bir kere kat=FDla=FEma = ba=FElad=FD=F0=FDnda,=20 metalin s=FDcakl=FD=F0=FD metal =E7evresine =FDs=FDy=FD vermeye devam = etse bile bu i=FElem=20 tamamlan=FDncaya kadar d=FC=FEmez. Bunun sebebi s=FDv=FD halde iken = atomlar=FDn sahip oldu=F0u=20 kinetik enerjinin, kat=FD haldekine nazaran daha b=FCy=FCk = olmas=FDd=FDr. Kat=FD halde=20 atomlar daha d=FCzenli haldedir. Bu da sistemin enerji seviyesinin daha = d=FC=FE=FCk=20 olmas=FD demektir. =DD=FEte sabit s=FDcakl=FDkta sistemden verilen bu = enerjiye gizli=20 enerji denir. Ayn=FD enerji =FDs=FDtmakla ergitilmeye ba=FElan=FDlan = metalde de ayn=FD=20 tarzda sabit s=FDcakl=FDkta verilir.

E=F0er=20 saf bir metal =E7ok yava=FE olarak so=F0utulursa, zaman ve s=FDcakl=FDk = diyagram=FD=20 =E7izilecek olursa =DEekil. 31 elde edilir.

=DEekil.=20 30 saf metalin = kat=FDla=FEmas=FDndaki=20 evreleri g=F6stermektedir.

a. =20 Ergimi=FE=20 s=FDv=FD metal i=E7indeki yabanc=FD part=FCk=FCllerce yapay olarak = olu=FEturulan n=FCkleasyonun=20 (=E7ekirdeklenme) merkezindeki ilk birim h=FCcrenin olu=FEmas=FDn=FD = g=F6stermektedir.=20

b. =20 Birim=20 h=FCcrelerden olu=FEan k=FC=E7=FCk uzay kafeslerinin =20 b=FCy=FCmesi bir di=F0erinin =FCzerine tesis olu=FEunu = g=F6steriyor. Ancak yap=FD=20 orijinal birim h=FCcrenin =E7evresinde =FCniform olarak = g=F6r=FClm=FCyor. De=F0i=FEik=20 do=F0rultularda b=FCy=FCmeler devam ediyor. Esas orijinal do=F0rultuda = da b=FCy=FCme devam=20 ediyor. Bu t=FCr kat=FDlara dendirit denir ve s=FDv=FD metalin i=E7inde = olu=FEmaya=20 ba=FEl=FDyor(=DEekil b). Kat=FDla=FEma devam ederken dendiritler = b=FCy=FCr ve dallar=20 aras=FDndaki bo=FEluklar doldurulmaya ba=FElan=FDr(=DEekil. c). En = sonunda (=DEekil. d)=20 kristal s=FDn=FDrlar=FD ortaya =E7=FDkar. B=F6ylece d=FCzensiz =FEekilli = kristallerin bir arada=20 bulunmas=FDyla metal taneli bir yap=FD g=F6sterir(=DEekil. e). =

DENGE=20 D=DDYAGRAMLARI

Kar=FD=FE=FDmlar,=20 Bile=FEikler ve Kat=FD Eriyikler :

=DEu ana=20 kadar saf metal malzemelerin yap=FDlar=FD =FCzerinde durduk. Halbuki = end=FCstride saf=20 metal malzemeler =E7ok az uygulama alan=FD bulur. Bir metal i=E7erisinde = ya =FCretimden=20 gelip tamamen giderilmesi m=FCmk=FCn olmayan imp=FCriteler yada = de=F0i=FEik =F6zellikler=20 vermek =FCzere bilerek ilave edilmi=FE farkl=FD elementler bulunur. Saf = olmayan her=20 t=FCrl=FC metal malzeme bir ala=FE=FDm olarak adland=FDr=FDl=FDr. Metal = veya metal d=FD=FE=FD=20 element ikinci eleman olabilir.

Saf=20 bir metal i=E7ine = herhangi ba=FEka bir=20 element ilave edilmi=FE ise veya ihtiva ediyorsa kar=FD=FE=FDm, kimyasal = bile=FEik veya=20 kat=FD eriyik halleri ortaya =E7=FDkabilir. Br ala=FE=FDmdaki elemanlar = genellikle, s=FDv=FD=20 halde iken birbiri i=E7inde erirler.

Kar=FD=FE=FDm,=20 iki veya daha fazla elementin bir arada bulunmas=FD halidir. Her bir = eleman kendi=20 =F6zelli=F0ini korur. Kendi aralar=FDnda kimyasal reaksiyon olu=FEmaz. = Ba=F0=FDms=FDz=20 kristaller halinde bulunurlar. Bu taktirde bunlar birbiri i=E7erisinde = eriyemez=20 denilir.

Fe -=20 Co, Al - Pb Sistemleri =F6rnek olarak=20 verilebilir.

Metalsel=20 Bile=FEikler : Metallerin bir araya gelerek bile=FEikler olu=FEmas=FD = sonucu ortaya=20 =E7=FDkar. Bir araya gelen metallerin ikisinin de =F6zelliklerinden = farkl=FD bir =F6zellik=20 elde edilir. Buna =F6rnek olarak =20 AL ve Cu ile Mg ve Si 'un olu=FEturdu=F0u = bile=FEikler, Fe³ C ve FeS (=C7elikte) verilebilir.=20

=C7o=F0u=20 metaller s=FDv=FD durumda iken birbiri i=E7inde eriyebilir haldedir. = S=FDv=FD eriyik iki=20 ayr=FD metalin =F6zelli=F0inden olduk=E7a farkl=FD =F6zelliklere = sahiptir. Baz=FD durumlarda=20 kat=FD halde de iki metal birbiri i=E7inde tamamen b=FCt=FCn oranlarda = eriyebilir. Metal=20 mikroskobu alt=FDnda kat=FD eriyik incelenecek olursa, saf bir metalde = oldu=F0u gibi=20 tek bir faz =FEeklinde g=F6r=FCnt=FC elde edilir. Zira atomsal mertebede = kar=FD=FE=FDm=20 halindedir.

E=F0er=20 bir kat=FD eriyik atom mertebesinde incelenirse bir eleman=FDn = atomlar=FD di=F0er=20 eleman=FDn kafes sisteminin bir par=E7as=FD haline = gelir.

Kat=FD=20 eriyikler =FC=E7 gruba ayr=FDl=FDrlar. Bunlar yer alan kat=FD eriyik, = arayer kat=FD=20 eriyi=F0i ve =E7ift kat=FD eriyik olarak adland=FDr=FDl=FDr = (=DEekil. 32). Kat=FD=20 eriyikte miktar olarak daha =E7ok olan eleman eriten = di=F0eri/di=F0erleri de eriyen=20 olarak adland=FDr=FDl=FDr E=F0er eriyen eleman=FDn atomlar=FD eriten = eleman=FDn kafes=20 sisteminde bu eleman=FDn atomlar=FDn=FDn kafesteki yerlerine = yerle=FEirse bu t=FCr kat=FD=20 eriyi=F0e yer alan kat=FD eriyik denir. Yer alan kat=FD eriyi=F0inin = meydana gelmesi=20 i=E7in A ve B metallerinin atom =E7aplar=FD = aras=FDnda fark=20 en fazla %15 olmal=FDd=FDr. Boyut fakt=F6r=FCnden ba=FEka eriten ve = eriyen elemanlar=FDn=20 elektro negatifleri yak=FDn olmal=FDd=FDr. Aksi halde bile=FEik = olu=FEabilir. Bundan ba=FEka=20 valans elektron say=FDlar=FDd=FDr. Valans elektron say=FDs=FD b=FCy=FCk = olan daha d=FC=FE=FCk olan=FDn=20 i=E7inde erir. Bunlardan ba=FEka kat=FD eriyik olu=FEturacak iki metalin = ayn=FD kristal=20 sisteminde bulunmas=FD gerekir. Bu tip kat=FD eriyi=F0e =F6rnek Bak=FDr-Nikel kat=FD=20 eriyi=F0idir.

E=F0er=20 bir elementin atom =E7ap=FD di=F0erinden =E7ok k=FC=E7=FCk ise bu = atomlar esas elementin kafes=20 bo=FEluklar=FDna yerle=FEir ve bu durumda arayer kat=FD eriyik olu=FEur. = Hidrojen, Karbon,=20 Azot, Bor, Oksijen atomlar=FD metallerin =E7o=F0unda bu t=FCrl=FC kat=FD = eriyik meydana=20 getirir.

=C7ift=20 kat=FD eriyik yer alan ve arayer kat=FD eriyiklerinin bir arada = bulunmas=FD haline=20 verilen add=FDr.

Kat=FD=20 eriyik ala=FE=FDmlar=FDndan baz=FD =F6rnekler = =FEunlard=FDr:

a. =20 Paslanmaz=20 =E7elikler (demir ve krom ala=FE=FDmlar=FD - nikelli ve = nikelsiz).

b. =20 Monel=20 metali (Korozyona kar=FE=FD direnci y=FCksek bak=FDr ve nikel=20 ala=FE=FDmlar=FD).

Farkl=FD=20 Tip Denge Diyagramlar=FD :

Bir=20 metal veya ala=FE=FDm=FDn homogen olan k=FDsm=FD bir faz olarak = tariflenebilir. Yani faz=20 ayn=FD kristal yap=FD ve kompozisyona sahiptir. Bundan dolay=FD saf bir = metal sadece=20 bir faz i=E7erdi=F0i halde, iki metalden olu=FEan bir ala=FE=FDm birden = fazla faza sahip=20 olabilir.

=C7o=F0u=20 durumlarda, s=FDv=FD haldeki metaller birbiri i=E7inde tamamen = eriyebilirler yani tek=20 bir s=FDv=FD faz meydana getirirler. S=FDv=FD metal kar=FD=FE=FDm=FD = kat=FDla=FEt=FDr=FDld=FD=F0=FDnda, d=F6rt=20 farkl=FD durum meydana gelebilir.